Đình Bảo Đà thuộc khu Bảo Đà, phường Dữu Lâu, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ, thờ phụng Tam vị Thượng đẳng thần là Cao Sơn Thánh Thần Đại Vương; Quý Minh Thánh Thần Đại Vương và Cương Trực Tướng quân Đại Vương thời Hùng Vương thứ 18.
Ngọc phả cổ lục còn lưu giữ tại đình: Đình Bảo Đà thờ Tam vị
Đại vương Thượng Đẳng Thần vì vậy đền thờ có tên chữ là "Thượng Đẳng Từ".
"Thượng Đẳng Từ" là tên chữ, nhân dân thường gọi là Đình Bảo Đà. Sử
liệu còn ghi lại: Đình Bảo Đà là địa phận của trang Bảo Đà cung Bảo Quế thuộc
vùng Kinh Đô Văn Lang thời Hùng Vương.
Bảo Đà là vùng đất cổ, thời xa xửa gọi là Kẻ Già, có nghĩa là
làng như là Kẻ Giậu, Kẻ Quýt.
Theo Ngọc phả còn lưu giữ trong đình, thời Hùng Vương thứ
XVIII, Hùng Duệ Vương và Sơn Thánh Tản Viên thường dùng phép tuần du khắp nơi
trên đất nước. Khi đi qua trang Bảo Đà, huyện Phù Khang, phủ Tam Đái thấy đây
là miền địa linh, long tàng hổ ẩn, vị thế quan trọng nên sai Tả Kiên Thần là
Cao Sơn Đại vương và Hữu Kiên Thần là Quý Minh Đại vương đến lập hành cung để bảo
vệ đất nước. Sau này, khi các ngài hóa thần, người dân địa phương đã lập miếu để
thờ phụng và tôn vinh là thành hoàng làng.
Đình Bảo Đà được xây dựng cách đây gần 300 năm, khởi đầu ở
khu đất thấp, một vài năm mưa lớn bị ngập lụt, người dân đã chuyển đình từ Đồng
Vồi lên địa điểm ngày nay, đây khu đất mới do Cụ Hậu cung tiến.
Đình hiện nay có tổng diện tích là 4.347m2, trong đó khuôn
viên đình có tường rào bao quanh rộng 2.800m2.
Đình Bảo Đà kiến trúc theo kiểu chữ Đinh. Đình quay về hướng
Tây Nam, phía trước đình là một ao rộng. Hai bên cổng đình có hai cây phượng cổ
thụ, cành lá xum xuê bóng mát.
Nghi môn được thiết kế kiểu Tam quan với kiến trúc quy mô, cổng
chính và hai cổng phụ xây kiểu hai tầng tám mái, trên đỉnh hai trụ biểu cổng
chính đắp tứ phượng kiểu quả dành, ô chính giữa cổng chính đắp tên đình bằng
Hán tự. Bên trong là hai trụ biểu, trên đỉnh đắp hạc chầu và bài thơ cổ.
Tòa Đại đình ba gian dài 20,5m, rộng 17,5m bao gồm cả hậu
cung, mái đua rộng bốn phía mở rộng không gian sinh hoạt. Mái đình lợp ngói ta,
bốn góc uốn đầu đao cong vút gắn trang trí đầu rồng, mép bờ chảy đắp nề nghê chầu,
lân múa.
Đình còn lưu giữ được các sắc phong triều Nguyễn: Gia Long cửa
niên, lục nguyệt, thập ngũ nhật (15/6/1810). Thiệu trị lục niên, thập nhất nguyệt,
thập thất nhật (17/11/1846). Thiệu trị lục niên, thập nhị nguyệt, thập bát nhật
(18/12/1846). Tự Đức tam thập niên, ngũ nguyệt, cửa nhật (09/5/1880). Đồng
Khánh nhị niên, thất nguyệt, sơ nhất thập (01/7/1887). Duy Tân tam niên, bát
nguyệt, thập nhất (11/8/1909).
Lễ hội đình Bảo Đà diễn ra từ ngày mồng 1 đến ngày mồng 5
tháng giêng theo nghi thức truyền thống, với phần nghi lễ: Tế lễ bao gồm 7 tuần
(1 tuần hương, 3 tuần rượu, 1 tuần đọc chúc, 1 tuần ẩm phước, 1 tuần hóa chúc);
Phần hội diễn ra tưng bừng, náo nhiệt, đoàn rước kiệu đi quanh làng cùng với
các trò đấu vật, hát Xoan, đấu cờ người, kéo co, chọi gà...
Đình Bảo Đà có ý nghĩa quan trọng trong đời sống tâm linh của cư dân bản địa, đáp ứng những yêu cầu tín ngưỡng của nhiều tầng lớp người lao động. Vào những ngày mồng một, ngày rằm hay vào những ngày lễ hội cổ truyền nhân dân bản hương, các làng lân cận và khách thập phương không chỉ đến chiêm bái một cõi tâm linh, tôn nghiêm và linh thương mà còn thể hiện tấm lòng thành kính, tri ân các bậc tiên liệt có công với dân, với nước, cầu mong các bậc thánh thần linh ứng ban cho quốc thái, dân an, mưa thuận, gió hòa, mùa màng tươi tốt, nhân khang vật thịnh, con cháu học hành giỏi giang thành đạt, công việc thông hanh may mắn, đem lại những phút thư thái thanh nhàn, vợi bớt nỗi lo toan, nhọc nhằn thường nhật về vật chất và tinh thần hướng tới cái Chân - Thiện - Mỹ.
Đình Bảo Đà là một kho báu có giá trị cao về lịch sử kiến trúc cuối thời Lê đầu thời Nguyễn và là một bảo tàng cổ vật có giá trị về mỹ thuật cổ dân gian.
Đình được công nhận di tích Lịch sử - Văn hóa cấp Quốc gia
theo quyết định số 937/QĐ-BT ngày 23/7/1993 của Bộ Văn hóa - Thông tin.
Ảnh tư liệu: Nguyễn Huân, Minh Xuân/Đền Miếu Việt
Nguồn: Cổng thông tin thành phố Việt Trì