Đình Văn Nội thuộc địa phận phường Phú Lương, quận Hà Đông, thành phố Hà Nội, thờ phụng danh tướng Chu Bá đánh giặc Đông Hán thời Nhị vua Hai Bà Trưng.
Đầu thế kỷ XIX, Văn Nội thuộc tổng Thắng Lãm, huyện Thanh
Oai, phủ Ứng Thiên, trấn Sơn Nam Thượng. Sau các thời kỳ thay đổi địa giới hành
chính thì hiện nay Văn Nội thuộc phường Phú Lương, quận Hà Đông. Di tích được gọi
theo tên thôn là đình Văn Nội.
Đình Văn Nội, Phú Lương, Hà Đông, Hà Nội thờ Cừ Súy Dực Bảo
Tướng Quân Chu Bá đánh giặc Hán sau thất bại của cuộc khởi nghĩa Nhị vua Hai Bà
Trưng. Hiện còn có lăng mộ tướng quân
Chu Bá và nổi tiếng với lễ hội rước lửa thiêng. Đã gọi là Cừ Súy tức là hậu
Trưng Vương.
Lịch sử Đình Vân Nội
Đức Thượng Đẳng thờ tại đình Văn Nội trong sử có ghi quê ở
Phú Thịnh Trang, quận Cửu Chân. Ngài là một võ tướng giỏi, trước đó đã tập
trung nghĩa sĩ nhiều lần tấn công giặc Đông Hán.
Khi nhận được hịch kêu gọi của Nhị vua Hai Bà Trưng, danh tướng
Chu Bá về hội quân khởi nghĩa ở Hát Môn. Trên đường đi, ngài đã nghỉ chân ở khu
làng Văn Nội. Nhờ tài thao lược, đạo quân của ngài đã cùng Nhị vua Hai Bà Trưng
giải phóng 65 tòa thành trì, thu lại giang sơn.
Khi Nhị chúa Mê Linh lên ngôi, sắc phòng ngài là “Cừ Súy Dực
Bảo Tướng Quân”. Trong trận ác chiến ở Lãng Bạc, Cấm Khê. Quân binh của Nhị vua
Hai Bà Trưng thất thủ. Tướng Chu Bá rút quân về hạ trại tại trang Văn Nội Trang,
mai táng thi hài các tướng sĩ tử trận, rồi tiếp tục cuộc kháng chiến chống quân
Đông Hán của tướng giặc Mã Viện.
Tháng 10 năm Kiến Vũ thứ 19, tướng Đông Hán Mã Viện đem đại
quân bao vây căn cứ Dư Phát của ngài, trận huyết chiến đã diễn ra ác liệt ở vùng
núi Trịnh (Thiệu Hóa). Do quân địch quá đông, Ngài đã rút quân về ngàn rừng
phía Tây, đóng trại ở Thắng Lãm Trang, Văn Nội Khu, tiếp tục chiến đấu.
Lễ hội cổ truyền làng Văn Nội (Phú Lương, Hà Đông, Hà Nội):
Nghi thức rước lửa thiêng lấy may độc nhất vô nhị - Ảnh 1
Nghi thức rước mã, hóa vàng lấy lửa thiêng cầu may diễn ra tại
khu mộ Chu Bá, đêm 12 tháng Giêng năm Kỷ Hợi. Ảnh: Lại Tấn
Đến ngày mùng 10 tháng 10 âm lịch, nghĩa quân sau những trận
đánh ác liệt tổn thất nặng nề. Tướng quân Chu Bá trọng thương tạ thế và được
chôn cất tại khu làng Văn Nội, ngôi mộ của ngài vẫn còn đến tận ngày nay.Thương
tiếc ngài, dân làng Văn Nội lập đền thờ, tôn vinh Ngài là Thành hoàng làng,
ngàn năm hương lửa.
Đình gồm các hạng mục công trình kiến trúc Nghi môn, Tả hữu
mạc, Đại bái và Hậu cung có kết cấu theo kiểu chữ “đinh”. Nghi môn làm theo kiểu
cột trụ đèn lồng, trên đỉnh là 4 chim phượng, kết đuôi chụm lại thành hoa danh,
ô lồng đèn trang trí tứ quý, hai bên cột trụ là tường bao, cổng pháo 2 tầng 8
mái lợp ngói ống, bức tường lửng trang trí chữ thọ.
Tả hữu mạc là hai dãy nhà, mỗi dãy 3 gian tường xây hồi bít
đốc, các bộ vì chủ yếu bào trơn đóng bén, thiên về độ bền chắc, đảm nhiệm chức
năng là nơi củ soát lễ vật trước khi vào dâng thành hoàng.
Từ sân đình bước qua 3 bậc là tới Đại bái có kích thước 10m
x 20m, chiều cao từ nền lên nóc đình là 5m với hệ thống cột chịu lực gồm 30 cột
quân cao 3,15m. 6 bộ vì kèo kết cấu theo kiểu thức “giá chiêng kép”, các bức cốn
chồng rường chạm khắc tứ linh.
Tòa đại bái lắp đặt các bộ cửa bức bàn trụ xoay. Cửa võng được
chạm thủng trang trí theo chủ đề lưỡng long quán nhật, chạm khắc tứ linh, dưới
cửa võng là hoành phi nền gấm chữ vàng mang phong cách nghệ thuật thời Nguyễn.
Đình Văn Nội sau những lần trùng tu hiện mang đậm dấu ấn thời
Nguyễn. Đình còn bảo tồn nhiều di vật lịch sử giá trị cao như cuốn thần tích của
làng do Đông các Đại học sĩ Nguyễn Bính soạn năm Hồng Phúc nguyên niên (1572),
30 đạo sắc phong của các triều đại phong kiến ban tặng đức Thành hoàng.
Trong Cuộc Cách mạng tháng 8 tổng khởi nghĩa giành chính quyền,
tại Đình Văn Nội, người dân địa phương đã tập trung mít tinh, biểu tình, thành
lập Uỷ ban Cách mạng lâm thời. Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế
quốc Mỹ, đình Văn Nội là địa điểm sơ tán của Tổng cục Hậu cần, Đại tướng Võ
Nguyên Giáp đã tới thăm Đình Vân Nội, nói chuyện với chiến sĩ và nhân dân.
Lễ đón nhận bằng Di tích
cấp quốc gia đối với Lăng mộ Cừ Súy Dực Bảo Tướng Quân Chu Bá.
Lăng mộ Cừ Súy Dực Bảo Tướng Quân Chu Bá.
Ngày 11 tháng Giêng âm lịch hàng năm, làng mở hội lớn tôn
vinh công đức của Tướng quân Chu Bá, tổ chức tế lễ quy mô lớn ở đình, chùa và
lăng mộ Cừ Súy Dực Bảo Tướng Quân Chu Bá, thu hút hàng vạn người tham dự trong
xã và các nơi khác.
Những năm phong đăng hòa cốc, chính quyền và nhân dân địa
phương tổ chức rước Kiệu Bát Cống, Kiệu Hoa, Kiệu Long Đình, Hương án và đồ khí
tự, đón Quan Anh Thanh Lãm - phường Phú Lãm từ Đình xuống Lăng mộ “Cừ Súy Dực Bảo
Tướng Quân Chu Bá” tế Hội đồng và Phụng nghênh Đức Thượng Đẳng từ Lăng mộ “Cừ
Súy Dực Bảo Tướng Quân Chu Bá” về đình. Người dân cũng tổ chức diễn lại lễ xuất
quân đánh giặc.
Sau buổi lễ giã, vào cuối ngày hội, dân làng và du khách thập
phương hưởng phúc lộc thánh, với miếng trầu, ly rượu cầu tài, cầu lộc một năm mới
thịnh vượng, an khang, đắc tài, đặc lộc. Cuối ngày lễ hội 12 tháng Giêng hàng
năm, người dân Rước mã thờ và Lửa thiêng từ đình xuống Lăng mộ “Cừ Súy Dực Bảo
Tướng Quân Chu Bá” để hóa mã, chia lửa may mắn với sự tham gia lên đến hàng vạn
người dân, du khách thập phương.
Lễ hóa mã cầu may là phong tục truyền thống đặc thù, nét văn
hóa tín ngưỡng, tâm linh được lưu truyền từ xa xưa của lễ hội làng Văn Nội. Nét
văn hóa này độc nhất vô nhị trong tất cả các lễ hội ở Việt Nam. Lễ rước mã được
chuẩn bị trong cả một năm, từ kỳ lễ hội năm trước đến kỳ lễ hội năm sau.
Lễ hội cổ truyền làng Văn Nội (Phú Lương, Hà Đông, Hà Nội):
Nghi thức rước lửa thiêng lấy may độc nhất vô nhị
Cùng với ngọn lửa hóa vàng, không khí sôi nổi bùng lên trước
khi kết thúc lễ hội, mang lại cùng với sự trang nghiêm, thành kính là tinh thần
hào hứng, khí thế, niềm vui cho mọi người dân và du khách thập phương.
Dân làng và khách thập phương tìm mọi cách mang ngọn lửa
thiêng về thắp lên ban thờ tổ tiên, tin tưởng tinh thần vì nước vì dân, sự oai
linh của Thành hoàng làng sẽ muôn đời quang sáng đồng thời mong Thánh phù hộ, độ
trì, che chở để có được sức khỏe, may mắn, cuộc sống an lành, thịnh vượng.
Trong những ngày diễn ra lễ hội, còn có các trò chơi dân gian, trình diễn các
giai điệu dân ca.
Ngày 20 - 22/2 âm lịch hàng năm là ngày sinh nhật của Ngài.
Tuy lễ vật chỉ là trai bàn, oản quả, xôi gà, hương đăng, phù tửu. Nhưng nghi lễ
trong 3 ngày rất long trọng và trang nghiêm. Ngày 10/5/ âm lịch là “ngày hiện
Thần”.
Theo Ngọc phả của đình, đức thánh đã âm phù Vua Lê Đại Hành
phạt Tống bình Chiêm thắng lợi năm 981. Sau thắng giặc Tống, Vua Lê Đại Hành đã
thưởng 10 hốt vàng kim để nhân dân Văn Nội xây dựng Đình làng làm Ức niên hương
hỏa và Ban phong mỹ tự “Tá Thánh Hộ quốc”, “Bảo Cảnh Khang Dân Tối Linh Thần”.
Ngày 10/10 âm lịch là “ngày hóa Thần”, địa phượng tổ chức lễ
nghi long trọng nhưng không vui chơi, ca hát. Đình còn lưu giữ được 33 đạo sắc
phong của các triều đại đời, tôn vinh công đức và ban tặng mỹ tự cho ngài Ngài.
Năm 1986, Đình, Chùa Văn Nội đã được Nhà nước xếp hạng là Di tích Lịch sử Văn
hóa cấp Quốc gia.
Cuối năm 1983, đầu năm 1984, nhân dân làng Văn Nội phát hiện
dưới lòng đất xứ đồng Ao Phủ Thờ có nhiều cổ vật quý hiếm. Đoàn khảo cổ quốc
gia đã tổ chức khai quật, phát hiện được 33 ngôi mộ cổ hàng nghìn năm. Trong đó
có một số ngôi mộ thuyền và nhưng cổ vật như binh khí bằng đồng, bằng đá, đất
nung…
Lễ hội cổ truyền làng Văn Nội (Phú Lương, Hà Đông, Hà Nội):
Nghi thức rước lửa thiêng lấy may độc nhất vô nhị - Ảnh 3
Khu di tích cấp quốc
gia lăng mộ Chu Bá.
Ngoài những cuộc khảo cổ trên còn có những đoàn khảo cổ
trong nước và các chuyên viên nghiên cứu về khảo cổ nước ngoài cũng tham gia.
Những cổ vật thu đều được ngành khảo cổ lưu giữ để nghiên cứu về các di chỉ văn
hóa của các triều đại Việt Nam xưa. Đặc biệt ngày 04/01/2001 lại phát hiện ở xứ
đồng Ma Chằm làng Văn Nội (cách Đình khoảng 200m một Trống Đồng Cổ loại I “Thời
Hêgơ”, có niên đại từ 2000 - 2500 năm).
Sở văn hóa Hà Tây đã làm thủ tục pháp lý chuyển về bảo tàng
Hà Nội để lưu giữ bảo quản, nghiên cứu.
Những di vật lịch sử cho thấy, Văn Nội là một vùng đất cổ,
những năm đầu Công nguyên cánh đồng làng Văn Nội xưa kia đã diễn ra những trận
quyết chiến chống quân xâm lược nhà Đông Hán bảo vệ độc lập chủ quyền của dân tộc
Việt Cổ. Trống Đồng cổ một di sản văn hóa có quan hệ mật thiết với Đức Thành
Hoàng thờ tại Đình.
Những sự kiện kể trên cũng như các ngày lễ hội trong năm, tại
Đình từ xưa tới nay đã để lại một dấu ấn sâu sắc, niềm tự hào trong tâm khảm của
mọi người dân Văn Nội. Để gìn giữ, bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa lịch
sử của dân tộc. Không những ở các thế hệ trước, thế hệ ngày nay và mãi mãi cho
muôn đời sau.
Danh hiệu quốc gia xứng tầm di sản
Miếu làng Văn Nội có diện tích tự nhiên như sau: Khu Mộ có
diện tích là: 1.620m2; khu vườn và nhà đón tiếp khách có diện tích là: 1.568m2;
khu ao có diện tích là: 1.968m2; khu vườn cây xanh có diện tích là: 1.080m2; Tổng
diện tích khu Lăng mộ Đức thánh Cừ Súy Dực bảo Tướng Quân Chu Bá là 6.236m2.
Trong nhiều năm qua Nhân dân đã góp công, góp của ra sức tôn
tạo để bảo tồn địa linh. Nơi gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa lịch sử
đối với khuôn viên di tích Đình, Chùa và Lăng mộ Tướng Chu Bá của địa phương.
Năm 2014, lãnh đạo địa phương và Ban quản lý di tích lịch sử
Làng Văn Nội đã có tờ trình gửi lên UBND phường Phú Lương, UBND quận Hà Đông, Sở
VH&TT Hà Nội, Cục Di sản, Bộ VHTT&DL đề nghị xếp hạng Miếu làng Văn Nội
là di tích lịch sử văn hóa thuộc quần thể khu di tích Đình Văn Nội với tên gọi
mới là “Lăng Mộ Tướng quân Chu Bá”.
Ngày 29/1/2019, Bộ trưởng Bộ VHTT&DL đã ký Quyết định số
417/QĐ-BVHTTDL công nhận và xếp hạng Di tích cấp Quốc gia đối với Lăng Mộ “Cừ
Súy Dực Bảo Tướng Quân Chu Bá”.
Đình được Bộ Văn hoá và Thông tin xếp hạng di tích kiến trúc
nghệ thuật năm 1986./.
Theo Hà Nội Danh thắng và Di tích tập 02
Nguồn: Người Hà Nội