Theo những tài liệu Hán nôm còn lưu giữ tại Đình và các truyền thuyết dân gian địa phương, đình Xuân Hoà thờ phụng hai vị thành hoàng làng là nhân thần:

- Một vị là thần núi Uyển Đĩnh, con vua Lạc Long Quân và bà Âu cơ, có công âm phù Trưng Nữ Vương đánh giặc Đông Hán xâm lược, giải phóng đất nước.

- Một vị không rõ lai lịch và hành trọng do Ngọc phả thất lạc, hiện chỉ còn lại 1 bản sắc phong của Vua Khải Định, ban cho Mĩ tự là : A Nhất nương Công chúa Phu nhân tôn thần.

Đình Xuân Hoà nằm ở ven thôn, trên địa thế rất đẹp. Phía trước đình là hồ nước phong thủy, xung quanh là cánh đồng bát ngát, Đình quay hướng Tây - Nam.

Đình Xuân Hòa được xây dựng với kiến trúc truyền thống bao gồm Nghi môn, Sân đình, Đại đình và Hậu cung.Phía trước đình là tấm bình phong kiểu cuốn thư trânấn thủy.

Đại đình được trang trí bằng những bức chạm khắc đẹp truyền thống, tinh vi điêu luyện, cho thấy một xã hội thanh bình, ấm no, bình yên và đời sống tâm linh, trí tuệ sâu sắc của người xưa.

Theo phong cách, kết cấu kiến trúc và nghệ thuật điêu khắc, có thể dự đoán, đình Xuân Hoà được xây dựng vào thời Lê Trung Hưng và trung tu lớn vào thời Nguyễn.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Quy mô kiến trúc của đình không đồ sộ nhưng kết cấu đẹp, chắc chắn. Ấn tượng nổi bật của đình là các bức chạm khảm hết sức tinh tế. Số lượng các bức chạm khảm không nhiều nhưng các chủ đề được chọn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc. Các bức chạm khắc là sự kết hợp hài hòa giữa 2 phong cách nghệ thuật Lê và Nguyễn, giữa thiết kế thi công kiến trúc với nội dung từng bức chạm khắc, làm nổi bật sự trang nghiêm, thành kính cũng như phản ánh được ý nghĩa của một công trình văn hóa, tâm linh.

Đình Xuân Hoà tuy được xây dựng và trùng ty ở hai thời điểm khác nhau những các cấu kiện kiến trúc và các mảng chạm trong đình vẫn vẫn liền mạch, hình thành một không gian thành kính trong tòa Đại đình. Các đề tài trang trí phong phú sinh động, kỹ thuật tạo hình chạm nổi, bong kênh - chạm trổ ở đình Xuân Hoà đã khiến cho đình Xuân Hòa trở thành một bảo tàng nghệ thuật tâm linh, tín ngưỡng điển hình của các công trình văn hóa thời xưa.

Các nghệ nhân tài hoa thời xưa, với từ trí tưởng tượng phong phú, kỹ năng điêu luyện, tài hoa đã tạo nên những bức chạm đẹp sâu sắc, qua đó thể hiện những ước vọng bình dị cao đẹp trong cuộc sống của nhân dân vùng đồng bằng Trung du Bắc Bộ.

Nguồn: Nhà Thiết kế Phương Đông