Đến với chùa Keo (xã Duy Nhất, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình), du khách không thể bỏ qua gác chuông cổ, đồ sộ, được làm hoàn toàn bằng gỗ lim, có tuổi đời gần 400 năm. Nhìn từ xa, gác chuông như bông hoa sen khổng lồ đang nở.
Gác chuông gỗ ở chùa Keo (xã Duy Nhất, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình)
được xác lập kỷ lục là cao nhất ở Việt Nam. Video: Mai Chiến
Gác chuông bằng gỗ cao nhất ở Việt Nam
Toàn cảnh gác chuông chùa Keo (xã Duy Nhất, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình). Ảnh: Mai Chiến.
Nếu như gác chuông của nhiều ngôi chùa khác ở Việt Nam được đặt ngay ở
cổng Tam quan thì gác chuông ở chùa Keo (xã Duy Nhất, huyện Vũ Thư,
tỉnh Thái Bình) lại được đặt ở điểm cuối cùng ở quần thể Di tích lịch sử
văn hóa quốc gia đặc biệt.
Nhìn tổng thể chùa Keo ở trên cao, du
khách dễ dàng nhận thấy Tam quan ngoại và điểm cuối gác chuông nằm trên
một trục Bắc - Nam, được xem là đường "thần đạo" trong phong thủy kiến
trúc.
Bộ khung gác chuông làm bằng gỗ liên kết với nhau bằng mộng, nâng 12 mái
ngói, ở mỗi mái đều có đầu đao cong mềm mại. Ảnh: Mai Chiến.
Theo tư liệu, gác chuông chùa Keo được làm theo kiểu chồng diêm cổ
các, cao hơn 11m, có 3 tầng mái, mỗi tầng 4 mái, lợp ngói nam, được kết
cấu bằng những con sơn chồng lên nhau. Bộ khung gác chuông làm bằng gỗ
liên kết với nhau bằng mộng, nâng 12 mái ngói, ở mỗi mái đều có đầu đao
cong mềm mại.
Gác chuông được dựng trên một nền gạch xây vuông
vắn, xung quanh nền gác chuông được bao bọc bởi những viên đá xanh được
xây liên kết chặt chẽ với nhau. Ở mỗi hướng đều có bậc lên xuống gác
chuông. Các trụ cột gác chuông có đường kính khoảng 80cm, được đặt trên
các tảng đá.
Nền gác chuông được xây vuông vắn, chắc chắn. Ảnh: Mai Chiến.
Có thể nói, đây là một công trình "độc nhất vô nhị" ở Việt Nam với hệ
thống ghép mộng, cụm đấu rất đặc biệt, bởi vì đây là một chùm mộng, một
chùm các gánh đòn dọc, đòn ngang để gia cố. Mỗi chùm mộng là mối liên
kết cụm 6, cả công trình có trên 300 mối liên kết như thế.
Hơn
nữa, cách cấu trúc các tầng cũng nhẹ nhàng và đẹp. Hệ thống dàn rui bay
đặt trên dàn đấu cục đối trọng, qua ba hàng đòn tay thẳng gối tựa xà
nách. Cổ các tầng thượng chia 12 ô, diềm dưới lắp một đài sen cánh
vuông.
Lối lên gác chuông chùa Keo (xã Duy Nhất, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình). Ảnh: Mai Chiến.
Ngoài ra, ván gió trổ thủng hoa chùm thành các ô trám. Ô lớn đặt
giữa, ô nhỏ đặt đối xứng nhau lui về bốn góc. Diềm hoa, cánh hoa đan
quyện với nhau tạo nên vẻ đẹp kín đáo.
Cổ các tầng 2 trang trí
công phu hơn. Một mặt chia thành ba khoang, bao ngang hai lớp uốn thành
cửa võng, ván dưới là những cánh sen cách điệu, giữa văng lan can là
những con song tiện…
Gác chuông chùa Keo (xã Duy Nhất, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình) nhìn từ 2 phía. Ảnh: Mai Chiến.
Chị Nguyễn Thị Phương Duyên - Hướng dẫn viên BQL Di tích chùa Keo cho
biết, công trình gác chuông là một công trình kiến trúc đặc biệt nhất
trong tổng thể Di tích chùa Keo, là điểm nhấn cũng như thu hút rất nhiều
du khách khi về với tỉnh Thái Bình.
"Đây là công trình kiến trúc
đặc biệt nhất, là điểm nhấn trong quần thể Di tích chùa Keo. Ngày
12/12/2007, gác chuông chùa Keo được xác lập kỷ lục là gác chuông bằng
gỗ cao nhất ở Việt Nam và tính đến thời điểm hiện tại vẫn giữ nguyên xác
lập kỷ lục này", chị Duyên chia sẻ.
Chuông đồng, khánh đá - những hiện vật quý giá của chùa Keo
Dưới tầng 1 gác chuông có treo khánh đá dài 1,2m. Ảnh: Mai Chiến.
Theo quan sát của chúng tôi, hiện nay gác chuông chùa Keo có treo một hệ
thống chuông đồng cổ với 3 quả chuông có kích thước khác nhau ở chính
tâm gác chuông và khánh đá treo ở dưới tầng 1. Đây là những hiện vật quý
giá của chùa Keo, vẫn đang được lưu giữ và bảo tồn.
Du khách thập phương thỉnh khánh đá để nghe âm thanh phát ra các vị trí khác nhau trên khánh đá. Ảnh: Mai Chiến.
Khánh đá treo ở tầng 1 gác chuông có chiều dài hơn 1,2m. Khánh đá có
hình tam giác, màu trắng xám; 2 bên mặt đá hơi xù xì, không nhẵn. Khi
thỉnh lên ở từng vị trí trong khánh đá, thì mỗi vị trí có âm thanh khác
nhau.
Hệ thống chuông đồng được treo ở tầng thượng, tầng 3, tầng 2
gác chuông, theo thứ tự quả nhỏ ở trên, quả lớn ở dưới. Cụ thể, tầng
thượng treo quả chuông đồng nặng 300kg, cao hơn 1m; tầng 3 treo quả
chuông đồng nặng 800kg, cao hơn 1m; tầng 2 treo quả chuông đồng nặng 1,3
tấn, đường kính 1m, cao gần 2m.
Quả chuông đồng treo ở tầng 2 có trọng lượng 1,3 tấn, đường kính 1m, cao gần 2m. Ảnh: Mai Chiến.
Quả chuông đồng lớn nhất được đúc vào năm 1698, xung quanh mặt chuông
có khắc chữ chìm, ghi lại những người đã công đức đúc chuông. Trên quả
chuông có 8 núm, xung quanh núm có chạm hình cánh sen.
Còn hai quả
chuông nhỏ có niên đại sau quả chuông đồng lớn. Nếu như quả chuông đồng
lớn khắc kín chữ ở mặt chuông thì ở hai quả chuông nhỏ này lại không có
chữ, chi tiết chạm khắc trên chuông đơn giản; đặc biệt xung quanh núm
không chạm khắc hình cánh sen, mà thay vào đó là những hạt cường.
Du
khách tham quan gác chuông và hệ thống chuông đồng không được phép dùng
tay gõ lên quả chuông, mà chỉ được ngắm. Bởi theo nguyên tắc, chuông
chỉ được thỉnh 2 lần trong năm.
Quả chuông đồng treo ở tầng 3 có trọng lượng 800kg, cao hơn 1m. Ảnh: Mai Chiến.
Theo chị Nguyễn Thị Phương Duyên - Hướng dẫn viên BQL Di tích chùa
Keo, hệ thống chuông này, 1 năm chỉ được thỉnh 2 lần. Lần thứ nhất thỉnh
vào lúc sang canh, chào đón năm nới, cầu cho quốc thái dân an; lần thứ 2
thỉnh vào đầu ngày hội mùa Thu diễn ra vào tháng 9 âm lịch trong năm.
"Không
phải ai cũng được chọn để thỉnh chuông. Người thỉnh chuông phải là
người phúc đức, sống lương thiện…", chị Nguyễn Thị Phương Duyên - Hướng
dẫn viên BQL Di tích chùa Keo cho biết thêm.
Quả chuông đồng treo ở tầng thượng có trọng lượng 300kg, cao hơn 1m. Ảnh: Mai Chiến.
Với người dân tỉnh Thái Bình, từ lâu gác chuông chùa Keo đã được coi là
biểu tượng của mảnh đất quê hương, đi vào nhiều loại hình nghệ thuật như
tranh, ảnh, thơ, ca...
Mai Chiến
Nguồn: Báo Dân Việt