Bài 1: Đình Nguyễn Trung Trực – Không chỉ là di tích đẹp lạ...

Đến với Di tích Mộ và đình Nguyễn Trung Trực, du khách không chỉ cảm nhận được không gian thanh tịnh, cảm giác tôn nghiêm, thành kính... mà còn được thắp lên ngọn lửa tự hào từ cuộc đời chiến đấu anh dũng của vị Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực.
Di tích Mộ và đình Nguyễn Trung Trực nhìn từ bên ngoài. Ảnh: Lục Tùng

LTS:

Từ ngày 5 - 7.102018, tỉnh Kiên Giang long trọng tổ chức lễ kỷ niệm 150 năm Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực (1838 – 1868) hy sinh. Ông được xem là vị anh hùng đánh Tây không chỉ với 2 chiến công lừng lẫy: đốt tàu giặc trên vàm Nhật Tảo (Long An), chiếm giữ và làm chủ đồn Kiên Giang trong nhiều ngày mà còn là tác giả của câu nói bất hủ về tinh thần bất khuất trước ngoại bang: “Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì nước Nam mới hết người đánh Tây”. Tuy nhiên, do nhiều lý do lịch sử, xung quanh di tích mộ, đình cũng như nghi thức cúng tế ông hiện đang còn có ý kiến trái chiều. Với tinh thần biểu thị thái độ tôn trọng đối với người anh hùng áo vải được nhân dân phong “thần” và cả sự thận trọng với hiện tại và tương lai, Lao Động xin gởi đến một số bài viết. Rất mong nhận được góp ý để cùng làm sáng tỏ vấn đề.

Bài 1: Đình Nguyễn Trung Trực – Không chỉ là di tích đẹp lạ...

Đình Nguyễn Trung Trực là cách nói tắt cụm kiến trúc đươc công nhận là dic tích cấp Quốc gia gồm: Mộ và ngôi đình thờ vị Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực tọa lạc tại Rạch Giá – thành phố bên bờ biển Tây của tỉnh Kiên Giang. Đến đây, du khách không chỉ được ngắm nhìn kiến trúc đẹ, mà còn được trải nghiệm, được hòa vào dòng cảm xúc linh thiêng lịch sử, văn hóa... lấp lánh hào khí Nam bộ.

Công trình kiến trúc đẹp – lạ

Nằm bên bờ sông hiền hòa phía Tây thành phố biển Rạch Giá, cách cửa biển khoảng hơn 100m, chỉ với vị trí tọa lạc, đình Nguyễn Trung Trực (đình Ông Nguyễn) đã đủ sức thu hút bao bước chân thích khám phá vùng đất phương Nam.

Tượng Nguyễn Trung Trực an vị trước chính điện. Ảnh: Lục Tùng
Tuy nhiên, chỉ cần bước qua cổng “tam quan” là cả một thế giới hình khối, sắc màu chờ đón, sẵn sàng làm du khách tan chảy cảm xúc. Nhưng chỉ với cổng tam quan, đã đủ làm nhiều người như hòa mình vào dòng chảy lịch sử yêu nước, dòng chảy của văn hóa đặc thù Nam bộ. Chiếc cổng cổ kính với mái ngói hai tầng trang trí hình "lưỡng long tranh châu" trên đỉnh. Hai bên là đôi câu đối bằng chữ Quốc ngữ được đắp nổi cách điệu theo dạng chữ tròn sơn vàng trên nền đỏ thể hiện hai câu trong bài thơ “Điếu Nguyễn Trung Trực” của nhà thơ yêu nước Huỳnh Mẫn Đạt tôn vinh người anh hùng làng chài đã lãnh đạo người dân yêu nước giáng lên đầu quân thù bằng 2 chiến công đi vào sử sách: đốt tàu Tây trên vàm Nhật Tảo, đánh chiếm, giữ và làm chủ đồn Kiên Giang trong nhiều ngày:

“Hỏa hồng Nhật Tảo oanh thiên địa,

Kiếm bạt Kiên Giang khấp quỷ thần”

Và dòng chảy đó ngày càng mạnh mẽ, cuồn cuộn... hiện về khi du khách đặt chân vào bên trong. Đầu tiên là bức tượng Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực (1838 – 1868) ngự ngay trước thềm chính điện. Tượng được đúc bằng đồng theo thế toàn thân nên trông oai nghiêm, sống động với khí thế trung nghĩa, bất khuất. Cách đó không xa, dưới bóng mát rười rượi của cây đa cổ thụ, thân to dễ chừng đến 5-7 vòng tay người lớn, là ngôi mộ vị Anh hùng được cải táng vào năm 1986 và được chính tay ông Võ Văn Kiệt- lúc đó là Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng- đặt viên đá đầu tiên.

Mộ Anh hùng Nguyễn Trung Trực nằm dưới tán cây đa cổ thụ trong khuôn viên di tích. Ảnh: Lục Tùng
Mộ được thiết kế với hai phần mồ và bia chỉ ghi vỏn vẹn dòng chữ “Anh hùng Nguyễn Trung Trực (1838-1868)”, giản dị như chính cuộc đời của người anh hùng xuất thân từ dân chài này. Và đây có lẽ là điều hiếm thấy so với các di tích thờ nhân thần khác khi mộ và đình tọa lạc trong cùng một khuôn viên. Cạnh mộ có phiến đá to được chạm khắc chìm câu nói bất hủ của ông như lời thắp lửa lòng yêu nước thế hệ hôm nay và mai sau: “Bao giờ Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì nước Nam mới hết người đánh Tây”.
Câu nói bất hủ của ông được tạc vào phiến đá đặt cạnh ngôi mộ. Ảnh: Lục Tùng

Vì vậy, tuy chưa phải là ngôi đình thật cổ xưa, có giá trị tiêu biểu về kiến trúc thật hoành tráng, nhưng đình Nguyễn Trung Trực lại có sức hút du khách rất lớn. Cũng như bao ngôi đình thờ thần ở Nam bộ, đình Ông Nguyễn được xây theo kiểu chữ tam, gồm chính điện, Đông lang và Tây lang.

Và vẫn với hình ảnh “lưỡng long tranh châu” lực lưỡng ngự vị trí trang trọng trên đỉnh mái và vẫn mái đao cong vút lên nền trời xanh... nhưng đình Nguyễn Trung Trực lại mang đến cho du khách cảm giác thanh tịnh, tôn nghiêm và lạ mắt bởi nghệ thuật cách điệu.

Hình ảnh “lưỡng long tranh châu” nằm ngay trên bản chữ Hán “Nguyễn Trung Trực miếu“. Ảnh: Lục Tùng
Tất cả từ rồng - phụng cho đến chân tư