Làng Vu Tử vốn là làng Việt cổ, có từ thời Hùng Vương dựng nước. Làng có tên Cổ Tục là Làng Tía (Kẻ Tía). Vu Tử là tên gọi của làng có từ hơn 4000 năm nay. Là một làng thuần nông, quanh năm cấy cày, tuy nhiên, người dân trong làng luôn ý thức tu tạo và gìn giữ di sản văn hóa của tổ tiên.

Làng dù nhỏ những vẫn có đủ Đền, Miếu, Đình, Chùa, Chuông đồng bia đá bởi dân làng thấy đó là đời sống tinh thần.

 

Đội tế lễ tập luyện chuẩn bị cho lễ dâng hương

Theo sử sách còn ghi lại Đền, Đình và Miếu Nghè là nơi thờ 5 vị tướng thời Hùng Vương. Sau nhiều năm bị bom đạn chiến tranh phá hủy, đến năm 1998, Đình Vu Tử được phục dựng với sự góp công, góp của của người dân trong làng; tiền công đức của con em đi làm ăn xa. Đặc biệt PGS, TS Vũ Kim Bảng, nguyên phó Viện trưởng Viện ngôn ngữ học, Viện hàn lâm KHXD Việt Nam đã hỗ trợ tìm lại chứng tích, thần phả, văn bia. Đến năm 2002, UBND tỉnh quyết định xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh.

Đình Vu Tử, xã Hợp Hải, huyện Lâm Thao nơi thờ 5 vị tướng thời Hùng Duệ Vương là Đống Ấm Công, Cái Xạ Công, Phán Quan Công, Tư Ước Công, Hộ Duệ Công. Đây cũng là nơi thờ Thành Hoàng làng Vu Tử.

Đình Vu Tử xây dựng thờ Hậu Lê, quay hướng Đông Nam, kiến trúc kiểu chữ Nhị (=), trong kháng chiến chống Pháp đã bị hư hỏng kiến trúc. Sau này nhân dân địa phương đã phục hồi ngôi đình kiến trúc kiểu chữ Nhất ( – ), 4 gian.

Đình Vu Tử còn lưu giữ được ngọc phả sao và một số đồ thờ. Lễ hội tổ chức vào ngày mồng 9 và ngày mồng 10 tháng Ba. Mổ lợn đen tuyền và mổ trâu để cúng tế, lệ tục mổ lợn phải dìm chết không chọc tiết. Trong đình Vu Tử hiện lưu giữ một số di vật: Thần tích, thần sắc xã Vu tử; 05 đạo sắc sao thời Nguyễn, ngai thờ.

 Sau khi được phục dựng, các cụ trong làng cũng duy trì lễ dâng hương tưởng niệm các Vua Hùng và danh tướng vào đúng dịp Giỗ Tổ 10/3.

Đối với người dân làng Vu Tử nói riêng và người dân xã Hợp Hải nói chung dịp tổ chức lễ hội không chỉ nhằm tưởng nhớ công ơn các vua Hùng mà đây còn là dịp để bà con nhân dân trong xã được tham gia các hoạt động hội nhằm tăng cường tình đoàn kết, sẻ chia gắn kết cộng đồng.

Nhiều hoạt động phong phú: đêm 9/3 âm lịch tổ chức lễ nginh giá ngoài trời, rước nước từ dưới sông lên  đình, năm thì tổ chức thi thổi xôi giã bánh dầy làm đồ lễ dâng hương các Vua Hùng năm lại thi mổ gà thổi xôi, gói bánh chưng.

Việc tổ chức hội làng Vu Tử đã được duy trì hơn 20 năm kể từ ngày khôi phục đình, đến nay đã trở thành lễ hội truyền thống. Qua lễ hội nhằm tiếp tục giáo dục truyền thống uống nước nhớ nguồn đồng thời giữ gìn bản sắc dân tộc, phát huy tinh thần đoàn kết trong cộng đồng dân cư.

Chùa Vu Tử (tên chữ: Sơn Thủy tự), được xây dựng vào năm Vĩnh Thịnh thập bát niên (tức Vĩnh Thịnh năm thứ 18 – năm 1722), theo hướng Tây Nam, kiến trúc kiểu chữ Nhất, 1 tòa. Trong chùa Vu Tử hiện còn lưu được thác bản Bia đá niên hiệu Vĩnh Thịnh thập tam niên (tức Vĩnh Thịnh năm thứ 13 – năm 1717); hệ thống tượng thờ có 12 pho tượng mới bằng gỗ mít, tạo tác đảm bảo kỹ, mỹ thuật tượng thờ.

Hiện nay quần thể di tích gồm có chùa Sơn Thủy, miếu thờ Lê Quý Đôn. Đây là nơi để nhiều gia đình giáo dục con cháu về tinh thần hiếu học. Điều này có thể nhận thấy qua số lượng học sinh giỏi, học sinh thi đỗ vào các trường cao đẳng, đại học hàng năm. Đó cũng là niềm tự hào của làng Vu Tử.